Het Zweedse Pensioenmodel

WANNEER: 28 september-1 oktober 2015

VOOR WIE: bestuurders, senior managers, beleidsmakers, belangenbehartigers en overige experts uit de Nederlandse pensioenwereld: pensioenfondsen, financiële instellingen, overheid, toezichthouders, academici

DELEGATIELEIDER: Benne van Popta, werkgeversvoorzitter bij Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT) en tot voor kort voorzitter van de Occupational Pensions Stakeholder Group van EIOPA en vicevoorzitter van PensionsEurope


APEP organiseert al enkele jaren pensioenstudiereizen naar landen in Europa. Deze studiereizen hebben een tweeledig doel:

–  we willen kennis nemen van het pensioenstelsel van het desbetreffende land en leren van de manier waarop de nationale pensioenproblemen worden opgelost, pensioenproblemen die zich veelal ook in andere Europese landen voordoen;

–  we willen kennis nemen van de Europese context van de nationale pensioenopgaven en de mate waarin Europese opvattingen een rol spelen in de nationale oplossingen.

photo: M. Glans/TTWe hebben nu achtereenvolgens Denemarken (2012), Duitsland (2013), Frankrijk (2014) en het Verenigd Koninkrijk (april 2015) bezocht. Nu is Zweden aan de beurt, van 28 september (vertrek in de namiddag/avond) tot en met 1 oktober (terugkeer in de avond) 2015. Deelnemers maken gezamenlijk een verslag van de reis; gecombineerd met de presentaties tijdens de bezoeken resulteert dat in een handzaam landendossier.

Het bezoeken van Zweden is zeer de moeite waard.

De achterliggende waarden van het Zweedse pensioenstelsel komen sterk overeen met die van Nederland: armoedebestrijding, adequate pensioenen, solidariteit, stabiliteit, sociale partners.

Het pensioenstelsel in Zweden is ook zeer herkenbaar: opgebouwd uit drie pijlers. In de bekende Mercer Global Pensions Index staat het Nederlandse pensioenstelsel op plaats 3, het Zweedse op de zesde plaats. In deze ranking zijn de onderlinge verschillen (adequaatheid, houdbaarheid, integriteit) gering.

Desalniettemin zijn er grote verschillen in vormgeving.

Zweedse pensioenpyramideDe eerste pijler is veel groter, vooral gericht op een voldoende hoge vervangingsratio. Het is een notional DC systeem: de pensioenrechten hangen af van de ingelegde contributie. Maar het geheel is in belangrijke mate op een omslagstelsel gebaseerd. En men hanteert een complex mechanisme om de betaalbaarheid (automatisch) te garanderen. Ofwel: een sterke relatie tussen pensioenbijdragen en pensioenuitkeringen, individuele pensioenrechten en financiele houdbaarheid.

Zweden was een van de eerste landen die een dergelijk systeem heeft ingevoerd. Het hervormingsproces dat hiertoe heeft geleid spreekt nog steeds tot de verbeelding: het overwinnen van politieke verschillen om tot belangrijke vernieuwingen in de eerste pijler te komen. Dit proces bevat leerzame lessen voor pensioenhervormingen in andere Europese landen.

De tweede pijler is enerzijds zeer overzichtelijk: er zijn vier contracten (blue collar, white collar, rijksambtenaren, andere ambtenaren), met een vaste premie (4,5%), allemaal DC.

Anderzijds zeer gevarieerd: deelnemers hebben (te?) veel keuzevrijheid in de beleggingen. De uitvoeringsorganisaties zijn vaak non-profit verzekeringsmaatschappijen, in eigendom van sociale partners of de vakbeweging, het uiteindelijke pensioen is een combinatie van pensioenannuïteiten en lumpsumbedragen.

De derde pijler is relatief klein, en zal nog kleiner worden – voor de gemiddelde werknemer – vanwege het verdwijnen van fiscale faciliteiten.

Sommige onderwerpen die in Nederland in het middelpunt van de belangstelling staan – een persoonlijke pensioenrekening bijvoorbeeld – zijn al jaren gangbaar in Zweden.

Zoals gebruikelijk bij APEP-pensioenstudiereizen bezoeken we alle relevante instellingen en personen. In het korte bestek van drie dagen krijgen we een integraal overzicht van alles wat er speelt: zowel van de spelers als van het spel. En dit keer buitengewoon boeiend omdat er wat uitgangspunten betreft veel overeenkomsten zijn tussen Nederland en Zweden, maar qua vormgeving grote verschillen. Kennelijk is het mogelijk overeenkomstige doelstellingen met heel verschillende uitvoeringsarrangementen te bereiken.

Zoals gebruikelijk bij APEP-pensioenreizen zijn de ‘basics’ goed verzorgd: er is veel ruimte voor onderling overleg, we bivakkeren in een goed hotel, de maaltijden zijn voortreffelijk.

De omvang van de groep is maximaal zo’n 20 personen, daarboven is er een groot verlies aan effectiviteit. Aanmelding via het simpele systeem: wie zich het eerst meldt, mag mee.

Benne van Popta


PROGRAMMA: klik hier voor een programma op hoofdlijnen.

AANMELDING: mogelijk t/m vrijdag 3 juli via het digitale inschrijfformulier.

NADERE INFORMATIE: Elaine Springford (programma) elaine.springford@apep.nl / 010-24 24 183 of Robin Doeswijk (aanmelding) robin.doeswijk@apep.nl / 010-24 24 182